Trzustka to niewielki narząd o długości około 20 cm, który znajduje się w górnej części jamy brzusznej. Składa się z głowy, trzonu i ogona. Jest umiejscowiona za żołądkiem, przy wątrobie.
Trzustka w organizmie pełni dwie zasadnicze funkcje – wewnątrzwydzielniczą i zewnątrzwydzielniczą. Pierwsza z wymienionych wiąże się z produkcją hormonów takich jak insulina i glukagon, które regulują poziom glukozy we krwi. Z kolei funkcja zewnątrzwydzielnicza polega na produkcji soku trzustkowego. Zawiera on enzymy trawienne m.in. lipazę, amylazę czy trypsynę, potrzebne do trawienia składników odżywczych, które następnie są wchłaniane i wykorzystywane na potrzeby organizmu [1].
Spis treści
Czym charakteryzuje się ból trzustki?
Ból trzustki najczęściej pojawia się w górnej części jamy brzusznej. W niektórych przypadkach promieniuje do pleców lub występuje w formie opasającej tułów. Ze względu na sąsiedztwo z innymi narządami wewnętrznymi (np. wątrobą) może być trudny do zlokalizowania i rozpoznania.
Choroby trzustki – przyczyny, objawy i leczenie
Choroby trzustki mogą rozwijać się podstępnie, dając niespecyficzne objawy, które bywają łączone z innymi przyczynami. Nie należy ich lekceważyć, ponieważ zaburzenia funkcjonowania trzustki wpływają nie tylko na proces trawienia, ale i gospodarkę hormonalną.
Ostre zapalenie trzustki
Ostre zapalenie trzustki (OZT) to choroba, która rozwija się, gdy enzymy trzustkowe zaczynają działać wewnątrz jamy brzusznej w sposób niekontrolowany. W stanie zapalnym może dojść do tzw. „samotrawienia” narządów, co prowadzi do uszkodzeń tkanek i wywołuje bardzo silny ból. Jego nasilenie wynika również z tego, że trzustka położona jest blisko splotów nerwowych. W trakcie choroby mogą one ulec zniszczeniu, co sprawia, że dolegliwości bólowe towarzyszące OZT uznaje się za jedne z najsilniejszych w medycynie.
Co jest przyczyną ostrego zapalenia trzustki? OZT najczęściej wywołują czynniki, takie jak nadużywanie alkoholu, choroby pęcherzyka żółciowego i kamica żółciowa. Jednak wymienia się także inne przyczyny, m.in. palenie tytoniu, nadczynność przytarczyc, hipertriglicerydemię, urazy brzucha, infekcje wirusowe, niektóre leki oraz wrodzone wady trzustki. W niektórych przypadkach zapalenie trzustki może mieć również podłoże autoimmunologiczne – w takiej sytuacji układ odpornościowy błędnie atakuje komórki własnego organizmu, co prowadzi do stanu zapalnego i ich uszkodzenia [2].
Przewlekłe zapalenie trzustki
Przewlekłe zapalenie trzustki (PZT) to choroba, która rozwija się stopniowo i prowadzi do włóknienia oraz zaniku miąższu trzustki, zaburzając jej funkcjonowanie. Daje objawy, takie jak:
- ból brzucha promieniujący do pleców
- żółtaczka
- uczucie pełności
- wzdęcia
- wymioty
- biegunki tłuszczowe
Głównymi przyczynami PZT są nadużywanie alkoholu i palenie papierosów, choć wpływ mają także inne czynniki, takie jak przewlekła niewydolność nerek, hiperkalcemia, hiperlipidemia, toksyny i niektóre leki.
Leczenie przewlekłego zapalenia trzustki opiera się na stosowaniu lekkostrawnej diety, leków przeciwbólowych oraz unikaniu alkoholu i innych czynników drażniących. Nieleczone PZT zwiększa ryzyko rozwoju raka trzustki, dlatego ważne jest szybkie rozpoznanie i odpowiednie postępowanie [3].
Nowotwór trzustki
Raka trzustki uznaje się za jeden z najgroźniejszych nowotworów ze względu na to, że zazwyczaj jest późno zdiagnozowany i daje złe rokowania. Jego objawy obejmują m.in.:
- niezamierzoną utratę masy ciała
- bóle brzucha i pleców
- żółtaczkę
- biegunkę tłuszczową
- cukrzycę
Podstawową metodą leczenia nowotworu trzustki jest operacja. W zależności od wskazań lekarza wdraża się także chemioterapię lub radioterapię. Jeśli guz nowotworowy jest nieoperacyjny, stosuje się leczenie paliatywne.
Trzustka to niewielki, ale bardzo ważny narząd, który odpowiada zarówno za sprawne trawienie składników odżywczych, jak i utrzymanie prawidłowego poziomu glukozy we krwi. Choroby trzustki, takie jak zapalenie ostre lub przewlekłe czy rak, mogą mieć poważne konsekwencje zdrowotne, dlatego warto dbać o zdrowy styl życia i regularnie wykonywać badania [4].
[1] https://www.mp.pl/pacjent/gastrologia/choroby/trzustka/51046,budowa-i-funkcje-trzustki [2] https://podyplomie.pl/wiedza/stany-nagle/284,ostre-zapalenie-trzustki?srsltid=AfmBOorRx2DFgn5GqK-E5mkr3kLn6eSOZICCYRnP-7gfwjIkLJ8kwBTD [3] https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.5.2. [4] https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.5.4.
